Pierwiosnkowate
| ||
 Pierwiosnek wyniosły | ||
Systematyka[1] | ||
Domena | eukarionty | |
Królestwo | rośliny | |
Klad | rośliny naczyniowe | |
Klad | rośliny nasienne | |
Klasa | okrytonasienne | |
Klad | astrowe | |
Rząd | wrzosowce | |
Rodzina | pierwiosnkowate | |
Nazwa systematyczna | ||
Primulaceae Vent. Tabl. Règne Vég. 2: 285. 5 Mai 1799, nom. cons. | ||
Pierwiosnkowate (Primulaceae Vent.) – rodzina roślin zielnych należąca do rzędu wrzosowców i w takim ujęciu (system APG III z 2009, APweb) szeroko ujmowana systematycznie (58 rodzajów z ponad 2,5 tysiącem gatunków). Dawniej zwykle była wąsko ujmowana i wówczas zaliczano do niej tylko 20 rodzajów z ok. 800 gatunkami (System Takhtajana z 1997, system Cronquista z 1981). Opis wąsko wydzielanej rodziny dotyczy w obecnym ujęciu głównie podrodziny pierwiosnkowych Primuloideae. Należą tu rośliny występujące w tropikach i na szerokościach podzwrotnikowych reprezentowane tam głównie przez drzewa i krzewy oraz w strefie umiarkowanej i arktycznej, gdzie rosną przede wszystkim przedstawiciele będący roślinami zielnymi. Charakterystyczną cechą przedstawicieli jest jednokomorowa zalążnia utworzona z kilku zrośniętych owocolistków ze środkowym lub dolnym łożyskiem. Podobne są zwykle też kwiaty pięciokrotne o zrosłopłatkowej koronie[2].
Charakterystyka |
Diagram kwiatowy
- Kwiaty
- Promieniste, 5-krotne. Płatki korony w różnym stopniu zrośnięte. Pojedynczy, rzadko podwójny okółek pręcików ustawionych naprzeciwko płatków i pojedynczy słupek.
- Owoce
Torebki.
Systematyka |
Ujęcie systematyczne rodziny pierwiosnkowatych uległo zmianie w wyniku zdominowania w systematyce okrytonasiennych poglądu o potrzebie zwiększenia jego przejrzystości poprzez grupowanie spokrewnionych taksonów, rozdzielanych dawniej na drobne rodziny. Wyrazem tego jest system APG III z 2009 roku, w którym pierwiosnkowate obejmują m.in. często wyłączane dawniej do odrębnych rodzin Myrsinaceae i Theophrastaceae[3]. Konsekwencją tych zmian jest też zwiększenie uwagi poświęcanej klasyfikacji na poziomie podrodzin – odpowiadającej w znacznym stopniu dawnym rodzinom w systemach Cronquista (1981), Takhtajana (1997) czy Reveala (1999), podczas gdy cała rodzina odpowiada w nich rzędowi pierwiosnkowców Primulales.
- Pozycja systematyczna rodziny według APweb (2001...) (aktualizowany system APG III)
Pierwiosnkowate stanowią grupę siostrzaną hebankowatych, wraz z którymi tworzą wspólny klad z sączyńcowatymi. Klad ten wchodzi w skład grupy wyodrębnianej w randze rzędu wrzosowców, obejmującego m.in. herbatowate i wrzosowate. Wrzosowce wchodzą w skład grupy astrowych (asterids) w obrębie dwuliściennych właściwych (eudicots)[1].
| wrzosowce |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
- Podział rodziny według APweb (2001...) (aktualizowany system APG III)
| pierwiosnkowate |
| ||||||||||||||||||
Podrodzina Maesoideae de Condolle (syn. Maesaceae Anderberg, B. Ståhl & Kallersjö)
Klad bazalny w obrębie rodziny (dawniej rodzaj w obrębie Myrsinaceae[2]), takson monotypowy z jednym rodzajem Maesa obejmującym 150 gatunków występujących w tropikach i strefie podzwrotnikowej Afryki i Azji[1]. Są to wieczniezielone liany, drzewa i krzewy wyróżniające się w rodzinie zawiązywaniem owoców będących wielonasiennymi pestkowcami[2].
- rodzaj Maesa
Podrodzina Theophrastoideae de Condolle (syn. Theophrastaceae Link)
Grupa dzielona na dwa plemiona Samoleae Reichenbach i Theophrasteae Bartling. Do pierwszego należy jeden rodzaj jarnik Samolus obejmujący 15 gatunków zielnych występujących w strefie umiarkowanej i chłodnej wszystkich kontynentów (z wyjątkiem Antarktydy). Do drugiego należy sześć rodzajów roślin drzewiastych rosnących naturalnie tylko w Ameryce Środkowej i Południowej.
- rodzaj Samolus – jarnik
- rodzaj Clavija Ruiz & Pavon
- rodzaj Deherainia Decaisne
- rodzaj Jacquinia L.
- rodzaj Neomezia Votsch
- rodzaj Theophrasta L.
- rodzaj Votschia Ståhl
Podrodzina pierwiosnkowe Primuloideae Kostelesky
- rodzaj Androsace L. – naradka
- rodzaj Bryocarpum J. D. Hooker & Thomson
- rodzaj Hottonia L. – okrężnica
- rodzaj Kaufmannia Regel
- rodzaj Omphalogramma (Franchet) Franchet
- rodzaj Primula L. – pierwiosnek (w tym: zarzyczka Cortusa, Dionysia, bożykwiat Dodecatheon, pierwiośnik Vitaliana)
- rodzaj Soldanella L. – urdzik
Podrodzina borowicowe (myrsinowe) Myrsinoideae Burnett
Grupa obejmująca rośliny zielne, liany i drzewa. Liście, często także trwały kielich pokryte są punktami lub liniowymi wzorami kanałów wydzielniczych zabarwionymi na żółtawo lub brązowo. Należy tu 41–48 rodzajów (w zależności od ujęcia systematycznego), do których zalicza się blisko 1,5 tysiąca gatunków występujących na całym świecie. Wykaz rodzajów[1]:
|
|
- Pozycja rodziny w systemie Reveala (1993–1999)
Rodzina w ujęciu Reveala była wąsko ujmowana, podobnie jak we wcześniejszych systemach klasyfikacyjnych. W późniejszych latach twórca tej klasyfikacji współtworzył systemy APG II i III[3].
Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal , klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe Takht. ex Reveal & Tahkt., nadrząd Primulananae R. Dahlgren ex Reveal, rząd pierwiosnkowce (Primulales Dumort.), podrząd Primulineae Burnett, rodzina pierwiosnkowate (Primulaceae Vent)[4].
Przypisy |
↑ abcd P.F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-03-12].
↑ abc Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe. Warszawa: Muza SA, 1998. ISBN 83-7079-778-4.
↑ ab Angiosperm Phylogeny Group (2009). An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III. Botanical Journal of the Linnean Society 161: 105-121.
↑ Crescent Bloom: Primulaceae (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2010-03-12].
