Cfrtjryk

Plankton (grafika na podstawie obserwacji mikroskopowej)

Plankton (gr. πλαγκτός planktós – "błąkający się")^[1][2] – zespół organizmów żywych unoszących się w wodzie. Nawet jeśli mają narządy ruchu, to są one zbyt słabe, by organizmy te mogły się aktywnie przeciwstawić prądom wodnym i wiatrom, wystarczą natomiast do biernego utrzymywania się w stanie zawieszenia. Zazwyczaj plankton stanowią drobne organizmy, ale zalicza się do niego również meduzy^[3], które mogą mieć znaczne rozmiary. Plankton stanowi pożywienie wielu zwierząt wodnych.

Nazwy plankton użył jako pierwszy niemiecki zoolog Victor Hensen^{[potrzebny przypis]} w 1887 roku. Badaniami dotyczącymi planktonu zajmuje się planktologia (poszczególne grupy mogą być obiektem badań odpowiednich nauk, takich jak algologia lub mikrobiologia środowiskowa).

Plankton dzieli się na:

• 
  zooplankton (plankton zwierzęcy) – plankton złożony z heterotroficznych organizmów eukariotycznych: pierwotniaki, wrotki, skorupiaki
  
  • ichtioplankton – plankton rybi, złożony z ikry i larw ryb
  
  


• 
  fitoplankton (plankton roślinny) – plankton złożony z organizmów autotroficznych, głównie sinice, zielenice, okrzemki, eugleniny, bruzdnice i kryptomonady
  


• 
  bakterioplankton (plankton bakteryjny) – plankton złożony z heterotroficznych organizmów prokariotycznych.

Ze względu na środowisko życia plankton dzieli się na:

• słodkowodny
  
  
  
  • jeziorny (limnoplankton)
  
  
  • stawowy (heleoplankton)
  
  
  • kałużny (telmatoplankton)
  
  
  • rzeczny (potamoplankton)
  
  
  
  


• słonowodny (haloplankton).

Wyróżniane są następujące kategorie wielkości organizmów planktonowych:

• pikoplankton (< 2 μm – głównie bakterie)


• 
  nanoplankton (2–50 μm)


• plankton sieciowy (> 30 μm – łowiony sieciami planktonowymi)
  
  
  
  • mikroplankton (30–500 μm)
  
  
  • makroplankton (> 500 μm – widoczny gołym okiem)
  
  
  
  


• megaplankton (> 20 cm – meduzy, osłonice, gronorosty).

Organizmy planktoniczne charakteryzuje znaczna przezroczystość ciała oraz ciężar właściwy zbliżony do ciężaru właściwego wody (około 1,05 g/ml). Są one przystosowane do unoszenia się w toni wodnej. Polega ono na zmniejszeniu masy ciała w stosunku do powierzchni przez wytworzenie różnego rodzaju wyrostków lub zmniejszenie ciężaru właściwego ciała. Wyrazem tego jest obecność lekkich delikatnych pancerzyków, brak ciężkich szkieletów i wytwarzanie różnego typu galaretek (niektóre wrotki) lub kropli tłuszczu (pierwotniaki i widłonogi). Niektóre organizmy posiadają wodniczki gazowe pełniące rolę hydrostatyczną. Pozwalają one również na pionowe przemieszczanie się w toni wodnej. Zazwyczaj organizmy planktonowe są pływakami nieaktywnymi, jednak wiele z nich może poprzemieszczać się za pomocą wici, rzęsek lub odnóży. U organizmów planktonowych występuje często zjawisko cyklomorfozy, polegające na regularnych zmianach wielkości i kształtu ciała w ciągu roku.

Organizmy odbywające cały cykl życia jako planktony to holoplankton, podczas gdy organizmy, które w planktonie występują tylko przez niektóre stadia rozwojowe to meroplankton. Organizmy osiadłe na organizmach planktonowych to epiplankton. Organizmy, które dostały się do planktonu przypadkowo to tychoplankton.

Za odpowiednik planktonu na lądzie, w środowisku wewnątrzglebowym, można uważać edafon, aczkolwiek jest on trochę szerszym pojęciem w stosunku do planktonu. Drobne organizmy unoszące się w powietrzu nazywane są aeroplanktonem^[4].

Zobacz też |

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem: Plankton

• pleuston


• seston


• zatrucie toksynami mięczaków morskich

Przypisy |

Bibliografia |

• Winfried Lampert, Ulrich Sommer: Ekologia wód śródlądowych. tłum. Joanna Pijanowska. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001. ISBN 83-01-13387-2.


• Mały słownik biologiczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1972.