Komisariat Straży Granicznej „Orzesze”
.mw-parser-output table.zolnierz-lotnictwo td.naglowek{color:black!important;background:#95a7b9!important}.mw-parser-output table.zolnierz-marynarka td.naglowek{color:white!important;background:#6082B6!important}.mw-parser-output table.zolnierz-lądowe td.naglowek{color:white!important;background:#556B2F!important}.mw-parser-output table.zolnierz-paramilitarny td.naglowek{color:black!important;background:#b6b3c7!important}
| ||
| Historia | ||
Państwo |  II Rzeczpospolita | |
| Sformowanie | 1929 | |
| Rozformowanie | 1939 | |
| Tradycje | ||
| Rodowód | Komisariat Straży Celnej „Knurów” | |
| Organizacja | ||
| Dyslokacja | Knurów Orzesze | |
| Formacja | Straż Graniczna | |
| Podległość | Inspektorat Graniczny nr 15 (od 1929)[1] Inspektorat Graniczny nr 16 (od 1934)[1] Obwód SG „Rybnik” | |
Komisariat Straży Granicznej „Orzesze” – jednostka organizacyjna Straży Granicznej pełniąca służbę ochronną na granicy polsko-niemieckiej w latach 1929–1939.
Spis treści
1 Geneza
2 Formowanie i zmiany organizacyjne
3 Służba graniczna
4 Kierownicy/komendanci komisariatu
5 Struktura organizacyjna
6 Przypisy
7 Bibliografia
Geneza |
Początek działalności Straży Celnej na Śląsku datuje się na dzień 15 czerwca 1922 roku. W tym dniu polscy strażnicy celni w zielonych mundurach i rogatywkach wkroczyli na ziemia przyznane Polsce. W nocy z 16 na 17 czerwca 1922 roku Straż Celna przejęła ochronę granicy polsko-niemieckiej na Śląsku. W ramach Inspektoratu Straży Celnej „Rybnik” zorganizowany został komisariat Straży Celnej „Knurów”[2]. Pierwszym kierownikiem komisariatu był komisarz Teodor Mańczyk[2].
Formowanie i zmiany organizacyjne |
Rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Ignacego Mościckiego z 22 marca 1928 roku, do ochrony północnej, zachodniej i południowej granicy państwa, a w szczególności do ich ochrony celnej, powoływano z dniem 2 kwietnia 1928 roku Straż Graniczną[3].
Rozkazem nr 10 z 5 listopada 1929 roku w sprawie reorganizacji Śląskiego Inspektoratu Okręgowego komendant Straży Granicznej płk Jan Jur-Gorzechowski powołał komisariat Straży Granicznej „Knurów” (na bazie podkomisariatu Straży Granicznej „Szczygłowice”?), przydzielił go do Inspektoratu Granicznego nr 15 „Królewska Huta”, określił jego numer i strukturę[4].
W 1930 roku komisariat i placówkę II linii przeniesiono z ulicy Rybnickiej na ulice Kościelną 39[5].
Rozkazem nr 2 z 24 sierpnia 1933 roku w sprawach zmian etatowych, przydziałów oraz utworzenia placówek, komendant Straży Granicznej płk Jan Jur-Gorzechowski nakazał utworzyć placówkę I linii „Gierałtowice”[6].
Rozkazem nr 3 z 23 czerwca 1934 roku w sprawach […] tworzenia i zniesienia posterunków informacyjnych, komendant Straży Granicznej utworzył placówkę II linii „Knurów”[7].
Rozkazem nr 4 z 17 grudnia 1934 roku w sprawach […] zarządzeń organizacyjnych i zmian budżetowych, komendant Straży Granicznej wyłączył placówkę I linii „Przyszowice” z komisariatu Straży Granicznej „Knurów” i przydzielił do komisariatu Straży Granicznej „Nowa Wieś”[8].
Tym samym rozkazem wyłączył komisariat „Knurów” z Inspektoratu Granicznego „Wielkie Hajduki” i przydzielił do Inspektoratu Granicznego „Rybnik”[8].
Rozkazem nr 1 z 27 marca 1936 roku w sprawach […] zmian w niektórych inspektoratach okręgowych, komendant Straży Granicznej płk Jan Jur-Gorzechowski wyłączył placówkę Straży Granicznej I linii „Przyszowice” z komisariatu „Nowa Wieś” i włączył do komisariatu „Knurów”[9].
Rozkazem nr 2 z 30 listopada 1937 roku w sprawach […] przeniesienia siedzib i likwidacji jednostek, komendanta Straży Granicznej płk Jan Gorzechowski przeniósł siedzibę komisariatu i placówki II linii „Knurów” do m. Orzesze[10].
Służba graniczna |
W momencie powstania Straży Granicznej w 1928 roku, podkomisariat w składzie trzech placówek I linii i jednej II linii ochraniał odcinek granicy długości 20 kilometrów 500 metrów od kamienia granicznego nr 219 do kamienia nr 016. Stan osobowy podkomisariatu wynosił 54 funkcjonariuszy[11].
- Wydarzenia
- 27 sierpnia 1939 o godz. 2:45 niemiecka grupa dywersyjna ostrzelała polskie budynki w Szczygłowicach i wtargnęła na kilkadziesiąt metrów w głąb polskiego terytorium[12].
- Sąsiednie komisariaty
komisariat Straży Granicznej „Bielszowice” ⇔ komisariat Straży Granicznej „Rybnik” – listopad 1929
Kierownicy/komendanci komisariatu |
| stopień | imię i nazwisko | okres pełnienia służby | kolejne stanowisko |
|---|---|---|---|
| starszy przodownik | Sylwester Zbierski[13] | 30 V 1928 – 16 II 1929 | kierownik placówki „Szczygłowice” |
| aspirant | Marian Usakiewicz[13] | 16 II 1929 – 15 IX 1929 | płatnik IG |
| podkomisarz | Leonard Wilczyński[13] | 15 IX 1929 – 15 III 1930 | |
| komisarz | Józef Krzesiński[13] | 15 III 1930 – 28 XII 1930 | |
| starszy przodownik | Władysław Nakielny[13] | 28 XII 1930 – 4 IX 1931? | |
| komisarz | Zygmunt Horyszowski[14] | 28 V 1931 – był II 1933[15] | |
| komisarz | Cezary Nowicki | był XI 1937[16] |
Struktura organizacyjna |
Organizacja komisariatu w listopadzie 1929[17]:
- 4/15 komenda – Knurów
placówka Straży Granicznej I linii „Przyszowice” → w 1934 przeszła do komisariatu „Nowa Wieś” → w 1936 powróciła- placówka Straży Granicznej I linii „Knurów”
- placówka Straży Granicznej I linii „Krywałd”
- placówka Straży Granicznej II linii „Szczygłowice”
Przypisy |
↑ ab Gulczyński 2011 ↓, wstęp.
↑ ab Kronika IG „Rybnik” ↓, s. 4.
↑ Goryński 2012 ↓, s. 226.
↑ Jabłonowski i Polak 1999 ↓, s. 59.
↑ Kronika komisariatu „Knurów” ↓, s. 21.
↑ Jabłonowski i Polak 1999 ↓, s. 85.
↑ Jabłonowski i Polak 1999 ↓, s. 95.
↑ ab Jabłonowski i Polak 1999 ↓, s. 98.
↑ Jabłonowski i Polak 1999 ↓, s. 107.
↑ Jabłonowski i Polak 1999 ↓, s. 117.
↑ Kronika komisariatu „Knurów” ↓, s. 18.
↑ Kula 1994 ↓, s. 247.
↑ abcde Kronika komisariatu „Knurów” ↓, s. 29.
↑ Kronika komisariatu „Lubomia” ↓, s. 5.
↑ Wykazy imienne Śl. IO ↓, s. 62.
↑ Wykazy imienne Śl. IO ↓, s. 338.
↑ Jabłonowski i Polak 1999 ↓, s. 58.
Bibliografia |
- Marek Jabłonowski, Bogusław Polak: Polskie formacje graniczne 1918–1839. Dokumenty organizacyjne, wybór źródeł. Tom II. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 1999. ISBN 83-87424-77-3.
- Grzegorz Goryński: Powstanie, organizacja i funkcjonowanie straży granicznej w latach 1928–1939. 2012. [dostęp 2016-12-31].
Zbigniew Gulczyński. Wstęp do inwentarza zespołu archiwalnego „Śląski Inspektorat Okręgowy Straży Granicznej”. , 2011. Szczecin: Archiwum Straży Granicznej.
- Henryk Mieczysław Kula: Polska Straż Graniczna w latach 1928–1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1994. ISBN 8311082671.
- Wykazy imienne Śląskiego Inspektoratu Okręgowego 1928–1938. → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
- Szkic historyczny z działalności komisariatu Straży Granicznej „Lubomia” z lat 1922–1935. → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
- Szkic historyczny z działalności komisariatu Straży Granicznej „Knurów” z lat 1922–1935. → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
- Szkic historyczny z działalności Inspektoratu Straży Granicznej „Rybnik” z lat 1918–1935. → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
| ||||||||||||||||||||||||||
